Қазақ халқының қоғамдық-саяси өмірінде құрылтай ұғымы ежелден ерекше орын алған. Ел тағдырына қатысты маңызды мәселелер талқыланатын алқалы жиындарда ақылға жүгіну, көптің пікірін тыңдау және ортақ шешім қабылдау дәстүрі қалыптасты. Бұл – халқымыздың демократиялық мәдениетінің терең тамырын көрсететін құндылықтардың бірі. Бүгінде құрылтайлардың жұмысы заман талабына сай жаңарып, ашықтық, әділдік және жариялылық қағидаттарына негізделуде. Осы үдерістегі ең маңызды тетіктердің бірі – дауыс беру.
Дауыс беру – белгілі бір мәселе бойынша әрбір қатысушының өз ұстанымын білдіруіне мүмкіндік беретін демократиялық рәсім. Ол көпшіліктің пікірін анықтап қана қоймай, қабылданатын шешімнің заңдылығы мен әділдігін қамтамасыз етеді. Құрылтай барысында қабылданатын әрбір шешімнің артында қатысушылардың ортақ еркі мен жауапкершілігі жатыр. Сондықтан дауыс беру рәсіміне атүсті қарауға болмайды.
Құрылтай жұмысының нәтижелі болуы әрбір делегаттың белсенділігіне байланысты. Әрбір дауыс – елдің, өңірдің немесе белгілі бір ұйымның болашағына ықпал ететін маңызды таңдау. Сол себепті дауыс беру кезінде жеке мүддеден гөрі ортақ игілікті, ұзақ мерзімді дамуды және қоғамның тұрақтылығын басшылыққа алған жөн. Саналы таңдау ғана әділ шешім қабылдауға жол ашады.
Дауыс беру мәдениеті – демократиялық қоғамның маңызды көрсеткіші. Ол қатысушылардың бір-бірінің пікіріне құрметпен қарауын, әртүрлі көзқарастарды сабырмен тыңдауын және шешім қабылдау барысында заң талаптарын сақтауды талап етеді. Көпшілік дауыспен қабылданған шешімге құрметпен қарау да осы мәдениеттің ажырамас бөлігі. Өйткені пікір алуандығы болғанымен, ортақ мақсат – бірлік пен дамуға қызмет ету.
Қазіргі таңда құрылтайларда ашық және құпия дауыс беру тәсілдері қолданылады. Қандай әдіс таңдалса да, оның басты қағидаттары өзгермейді. Олар – әділдік, теңдік, ашықтық және объективтілік. Әрбір қатысушы өз таңдауын ешқандай қысымсыз жасап, дауыс беру нәтижесінің дұрыс есептелетініне сенімді болуы қажет. Бұл құрылтай жұмысына деген сенімді арттырып, қабылданған шешімдердің легитимдігін күшейтеді.
Құрылтайда дауыс беру тек техникалық рәсім ғана емес. Ол – азаматтық жауапкершіліктің көрінісі. Әрбір қатысушы өзінің таңдауы арқылы ұжымның, қауымдастықтың немесе қоғамның болашақ бағытын айқындауға үлес қосады. Сондықтан дауыс берер алдында ұсынылған мәселелермен мұқият танысып, кандидаттардың немесе ұсыныстардың артықшылықтарын саралап, саналы шешім қабылдау маңызды.
Тарихқа көз жүгіртсек, қазақтың билері мен ел ағалары маңызды мәселелерді көпшілік талқысына салып, ортақ мәмілеге келуге ерекше мән берген. Бұл дәстүр бүгінгі құрылтайлардың қызметінде де жалғасын тауып келеді. Заманауи талаптарға сай рәсімделген дауыс беру жүйесі сол тарихи сабақтастықты жаңа деңгейде дамытып, қоғамдық келісім мен бірлікті нығайтуға қызмет етеді.
Қорытындылай келгенде, құрылтайдағы дауыс беру – елдік мүддені көздейтін жауапты қадам. Әрбір дауыс қоғамның дамуына, әділ шешімнің қабылдануына және ортақ мақсаттың жүзеге асуына ықпал етеді. Сондықтан құрылтайға қатысушылар дауыс беру рәсіміне жоғары жауапкершілікпен қарап, заң талаптарын сақтап, әділдік пен ашықтық қағидаттарын ұстануы қажет. Сонда ғана құрылтай жұмысы өз мақсатына жетіп, қабылданған шешімдер халықтың сенімі мен қолдауына ие болады.

А.ШӘКӘРІМ.