Қазіргі Қазақстан жаңа тарихи кезеңге қадам басты. Экономикалық жаңғыру, цифрландыру, инфрақұрылымдық даму және инвестициялық белсенділік елдің болашағына жаңа мүмкіндіктер ашуда. Алайда кез келген реформаның табысы ең алдымен қоғамдағы қауіпсіздік пен заң үстемдігіне байланысты. Заң әлсіз жерде тұрақты даму да болмайды.

Бүгінгі құқықтық ахуалды талдау құқық бұзушылықтардың сипаты өзгергенін көрсетеді. Егер бұрын қауіп негізінен көшедегі қылмыспен байланысты болса, бүгінде қылмыстың едәуір бөлігі цифрлық кеңістікке ауысты. Интернет-алаяқтық, есірткінің электрондық саудасы, қаржылық қылмыстар, жалған ақпарат тарату, жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылық және жол қозғалысы қауіпсіздігі мәселелері құқық қорғау жүйесінің жұмысын жаңа деңгейге шығаруды талап етеді.

Сонымен бірге құқық бұзушылықтың негізгі себептерінің бірі – құқықтық мәдениеттің жеткілікті деңгейде қалыптаспауы. Заңды білмеу немесе оған немқұрайлы қарау ұсақ әкімшілік құқық бұзушылықтан бастап ауыр қылмысқа дейін апаратын факторға айналуы мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда құқық бұзушылықтың алдын алу жазалаудан әлдеқайда тиімді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Заң және тәртіп» қағидаты дәл осы мәселелердің түпкі себебіне бағытталған. Бұл бастама құқық қорғау органдарының жұмысын күшейтумен ғана шектелмейді. Оның негізгі мақсаты – қоғамда заңға құрмет пен жеке жауапкершілік мәдениетін қалыптастыру.

Талдау көрсеткендей, қоғамдық қауіпсіздікке әсер ететін қауіптердің басым бөлігі адамның өз әрекетінен туындайды. Жол-көлік оқиғаларының негізгі себептері – жылдамдықты асыру, мас күйінде көлік жүргізу, қарсы бағытқа шығу және жүргізуші тәртібінің төмендігі. Тұрмыстық қылмыстардың едәуір бөлігі уақытылы профилактика жүргізілмеген жағдайда орын алады. Интернет-алаяқтықтың құрбандары көбіне ақпараттық қауіпсіздік талаптарын сақтамаған азаматтар болады. Бұл деректердің барлығы бір қорытындыға әкеледі: қоғамдық қауіпсіздіктің негізі – азаматтың жауапкершілігі.

Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, құқық қорғау органдары мен халық арасында сенім қалыптасқан мемлекеттерде қылмыс деңгейі төмендейді. Азаматтар заңды қарсы күш ретінде емес, өз құқықтарын қорғайтын құрал ретінде қабылдайды. Осындай құқықтық сана ғана тұрақты әрі қауіпсіз қоғам қалыптастырады.

Қазақстанның алдында тұрған міндет – құқық бұзушылықпен күресуді ғана емес, оның себептерін жоюды жүйелі деңгейге көтеру. Ол үшін құқықтық ағарту жұмыстарын күшейту, жастар арасында заңға құрмет мәдениетін қалыптастыру, цифрлық қауіпсіздік дағдыларын дамыту және құқық қорғау органдарының профилактикалық қызметін жетілдіру қажет.

Қауіпсіз қоғам кездейсоқ қалыптаспайды. Ол заңның үстемдігіне, әділеттің салтанат құруына және әр азаматтың жауапкершілігіне сүйенгенде ғана орнықты болады. Сондықтан «Заң және тәртіп» қағидаты бүгінгі күннің саяси ұраны емес, Қазақстанның ұзақ мерзімді қауіпсіздігі мен орнықты дамуының басты стратегиялық бағыты болып қала береді