Соңғы жылдары әлемде қалыптасқан геосаяси тұрақсыздық, цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы және жаңа қауіптердің пайда болуы мемлекеттік басқару жүйесіне қойылатын талаптарды түбегейлі өзгертті. Егер бұрын ұлттық қауіпсіздік көбіне әскери әлеуетпен байланыстырылса, бүгінгі күні қоғамдық қауіпсіздік пен құқықтық тәртіп мемлекеттің орнықтылығының басты көрсеткіштерінің біріне айналды.
Қазақстан да бұл үрдістен тыс емес. Қазіргі таңда құқық бұзушылықтардың сипаты өзгеріп, олардың алдын алу тәсілдері де жаңаруды қажет етеді. Интернет-алаяқтық, қаржылық қылмыстар, синтетикалық есірткінің заңсыз айналымы, жол-көлік оқиғалары, тұрмыстық зорлық-зомбылық сияқты қауіптер құқық қорғау органдарынан жедел әрекет етуді ғана емес, терең талдау мен тиімді профилактиканы талап етеді.
Сараптамалық тұрғыдан қарағанда, құқықтық қауіпсіздік үш негізгі компоненттен тұрады. Біріншісі – тиімді заңнама. Екіншісі – заңның бұлжытпай орындалуы. Үшіншісі – азаматтардың құқықтық мәдениеті. Осы үш бағыттың біреуі әлсіресе, құқықтық жүйенің тиімділігі де төмендейді.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Заң және тәртіп» қағидатын мемлекеттік саясаттың басымдығы ретінде белгілеуі дәл осы үш компонентті күшейтуге бағытталған. Бұл бастама құқық бұзушылыққа кейін әрекет етуден гөрі, оның алдын алуды басты басымдық ретінде қарастырады. Қазіргі заманғы қауіпсіздік саясатының халықаралық тәжірибесі де осы тәсілдің тиімді екенін көрсетеді.
Бүгінгі күні құқық бұзушылықтардың едәуір бөлігі әлеуметтік және мінез-құлық факторларынан туындайды. Жол-көлік оқиғаларының басым бөлігі жүргізушілердің тәртіпті сақтамауынан орын алады. Интернет-алаяқтық жағдайлары азаматтардың цифрлық сауаттылығының жеткіліксіздігінен көбейеді. Тұрмыстық жанжалдардың ауыр қылмысқа ұласуы профилактикалық жұмыстың маңызын айқын көрсетеді. Бұл деректер құқықтық саясаттың тек жазалау емес, тәрбиелеу және алдын алу қағидатына негізделуі қажет екенін дәлелдейді.
Құқықтық тәртіптің сапасы экономикалық дамуға да тікелей ықпал етеді. Заң үстемдігі қамтамасыз етілген мемлекеттерде инвестициялық тәуекел төмендейді, кәсіпкерлік белсенділік артады, көлеңкелі экономика қысқарады. Ал қоғамдық қауіпсіздік деңгейі жоғары болған сайын азаматтардың мемлекетке деген сенімі де нығая түседі. Сондықтан құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету – қауіпсіздік саласының ғана емес, экономикалық саясаттың да маңызды бағыты.
Қазақстанның ұзақ мерзімді даму стратегиясында құқықтық мемлекет қағидатын нығайту ерекше орын алады. Бұл мақсатқа жету үшін құқық қорғау органдарының қызметін цифрландыру, тәуекелдерді талдау жүйесін дамыту, профилактикалық жұмысты күшейту және азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру қатар жүзеге асырылуы тиіс.
Қорытындылай келе, қазіргі жағдайда «Заң және тәртіп» қағидаты қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жекелеген құралы емес, мемлекеттің орнықты дамуын қамтамасыз ететін кешенді стратегиялық модель ретінде қарастырылуы қажет. Заң үстемдігі берік орныққан қоғам ғана ішкі тұрақтылықты сақтап, сыртқы сын-қатерлерге төтеп бере алады. Қазақстанның болашақтағы табысы да дәл осы құқықтық мәдениеттің деңгейімен және заңның үстемдігімен тығыз байланысты.