Соңғы жылдары әлемде қалыптасқан жағдай мемлекеттердің даму басымдықтарын қайта қарауға мәжбүр етті. Геосаяси тұрақсыздық, трансұлттық қылмыс, цифрлық алаяқтық, заңсыз көші-қон, ақпараттық қауіпсіздікке төнген қатерлер және экономикалық тәуекелдер ұлттық қауіпсіздік ұғымының аясын едәуір кеңейтті. Егер бұрын қауіпсіздік көбіне мемлекеттік шекараны қорғаумен өлшенсе, бүгінде қоғамдық тәртіп пен құқықтық тұрақтылық та ұлттық қауіпсіздіктің ажырамас бөлігіне айналды.

Қазақстанның мемлекеттік саясатында «Заң және тәртіп» қағидатының алдыңғы орынға шығуы осы халықаралық үрдістермен тікелей байланысты. Бұл – жекелеген құқық бұзушылықтарға жауап ретінде қабылданған шешім емес. Бұл – ұзақ мерзімді мемлекеттік тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған жүйелі саясат.

Аналитикалық тұрғыдан қарағанда, қоғамдағы кез келген құқық бұзушылық мемлекетке қосымша әлеуметтік және экономикалық шығын әкеледі. Жол-көлік оқиғалары еңбек ресурстарының жоғалуына, денсаулық сақтау жүйесіне түсетін салмақтың артуына және бюджет шығындарының көбеюіне себеп болады. Интернет-алаяқтық азаматтардың қаржылық қауіпсіздігіне ғана емес, цифрлық қызметтерге деген сеніміне де әсер етеді. Тұрмыстық зорлық-зомбылық әлеуметтік тұрақтылыққа қауіп төндірсе, есірткінің заңсыз айналымы жастардың адами капиталын әлсіретеді. Сондықтан құқықтық тәртіп мәселесін тек құқық қорғау саласының міндеті ретінде қарастыру жеткіліксіз.

Қазіргі мемлекеттік басқарудың негізгі қағидаларының бірі – проактивті басқару. Яғни мәселе туындағаннан кейін әрекет ету емес, тәуекелдерді алдын ала анықтап, олардың алдын алу. Осы тұрғыдан алғанда, «Заң және тәртіп» қағидаты профилактикаға негізделген жаңа басқару моделінің элементі болып табылады.

Тағы бір маңызды аспект – құқықтық тәртіптің экономикалық ықпалы. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, заң үстемдігі жоғары елдерде инвестициялық тәуекел төмен, кәсіпкерлік белсенділік жоғары және мемлекеттік институттарға деген сенім берік болады. Керісінше, құқықтық тәртіп әлсіреген жағдайда көлеңкелі экономика ұлғайып, сыбайлас жемқорлық тәуекелі өседі және экономикалық реформалардың тиімділігі төмендейді.

Қазақстан үшін құқықтық тәртіптің маңызы демографиялық және әлеуметтік өзгерістер тұрғысынан да артып келеді. Урбанизацияның күшеюі, халықтың мобильділігінің артуы және цифрлық кеңістіктің кеңеюі құқық қорғау жүйесінің жұмыс тәсілдерін жаңартуды талап етеді. Бұл тек полиция қызметін жетілдіруді ғана емес, деректерге негізделген талдауды, цифрлық мониторингті, профилактикалық жұмысты және қоғаммен тиімді өзара іс-қимылды дамытуды қажет етеді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Заң және тәртіп» қағидаты дәл осы өзгерістерге берілген стратегиялық жауап ретінде қарастырылуы тиіс. Оның негізгі мақсаты – жазаны күшейту емес, заңның сөзсіз орындалуын қамтамасыз ететін қоғамдық орта қалыптастыру. Заңды сақтау қалыпты мінез-құлық нормасына айналған кезде ғана құқық бұзушылық деңгейі төмендеп, қоғамның мемлекетке деген сенімі артады.

Саяси тәжірибе көрсеткендей, тұрақты мемлекет күшті экономикадан басталмайды. Ол тиімді институттардан, әділ заңнан және жауапты қоғамнан басталады. Сондықтан «Заң және тәртіп» – бүгінгі күннің өзекті мәселесі ғана емес, Қазақстанның алдағы онжылдықтардағы тұрақты дамуының негізгі стратегиялық шарты.