Кез келген мемлекет реформа жүргізе алады. Бірақ кез келген мемлекет сол реформалардың нәтижесін көре алмайды. Оның басты себебі – құқықтық ортаның сапасы. Заң үстемдік етпеген жерде ең дұрыс экономикалық бағдарлама да, ең ауқымды әлеуметтік жоба да толық нәтиже бермейді. Сондықтан қазіргі Қазақстан үшін «Заң және тәртіп» қағидаты құқық қорғау саласының ұраны емес, мемлекеттік дамудың стратегиялық тетігіне айналып отыр.

Қазақстан соңғы жылдары басқару жүйесін жаңғыртуға бағытталған ауқымды өзгерістерді жүзеге асыруда. Экономиканы әртараптандыру, инвестиция тарту, кәсіпкерлікті қолдау, цифрландыру және мемлекеттік қызмет сапасын арттыру – осының бәрі құқықтық тәртіптің деңгейімен тікелей байланысты. Өйткені инвестор да, кәсіпкер де, қарапайым азамат та ең алдымен заңның әділ әрі тұрақты жұмыс істейтініне көз жеткізгісі келеді.

Бүгінгі күні қауіпсіздік ұғымының мазмұны өзгерді. Егер бұрын ол мемлекеттік шекараны қорғаумен ғана байланыстырылса, қазір қоғамдық қауіпсіздік, ақпараттық қауіпсіздік, цифрлық қауіпсіздік және құқықтық тұрақтылық ұлттық қауіпсіздіктің ажырамас бөліктеріне айналды. Сондықтан құқық бұзушылықтың алдын алу енді тек құқық қорғау органдарының емес, мемлекеттік басқарудың барлық деңгейінің міндеті болып отыр.

Қазіргі құқық бұзушылықтардың құрылымына назар аударсақ, олардың басым бөлігі алдын алуға болатын факторлардан туындайды. Жол-көлік оқиғаларының негізгі себептері – жүргізуші тәртібінің төмендігі. Интернет-алаяқтық азаматтардың цифрлық сауаттылығының жеткіліксіздігін көрсетеді. Тұрмыстық құқық бұзушылықтар профилактикалық жұмыстың маңызын дәлелдейді. Бұл жағдайлар құқықтық саясаттың басты бағыты жазалау емес, тәуекелдерді басқару болуы тиіс екенін көрсетеді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Заң және тәртіп» қағидаты дәл осы қағидатқа негізделген. Оның мақсаты – құқық бұзушылық орын алғаннан кейін әрекет ету емес, құқық бұзушылыққа алып келетін себептерді жүйелі түрде азайту. Бұл – дамыған мемлекеттер кеңінен қолданатын қауіп-қатерге негізделген басқару тәсілі.

Тағы бір маңызды мәселе – құқықтық тәртіп пен экономикалық даму арасындағы байланыс. Тұрақты құқықтық орта болмаса, инвестициялық тәуекел өседі, кәсіпкерлік белсенділік төмендейді, көлеңкелі экономика ұлғаяды. Сондықтан заң үстемдігі құқық қорғау жүйесінің ғана емес, экономикалық саясаттың да маңызды көрсеткіші саналады.

Қазақстанның алдағы даму кезеңінде мемлекеттік институттардың тиімділігі барған сайын маңызды бола түседі. Азаматтардың мемлекетке деген сенімі қабылданған бағдарламалардың санымен емес, заңның іс жүзінде қалай орындалатынымен бағаланады. Сондықтан құқықтық мәдениетті қалыптастыру, мемлекеттік органдардың ашықтығын арттыру және заңның бәріне бірдей қолданылуын қамтамасыз ету ұзақ мерзімді тұрақтылықтың негізгі шарттары болып қала береді.

Қорытындылай келе, «Заң және тәртіп» қағидатын бүгінгі күннің саяси бастамасы ретінде ғана бағалау жеткіліксіз. Бұл – Қазақстанның жаңа даму кезеңіндегі институционалдық реформалардың негізі. Заң үстемдігі берік орныққан жағдайда ғана экономикалық өсім тұрақты болады, қоғамдық сенім нығаяды және мемлекеттің халықаралық бәсекеге қабілеттілігі артады. Сондықтан құқықтық тәртіпті күшейту – бүгінгі міндет қана емес, елдің келешегіне салынған стратегиялық инвестиция.