Қоғамның тұрақтылығы мен мемлекеттің қуаты тек экономикалық көрсеткіштермен немесе жаңа жобалардың санымен өлшенбейді. Оның берік негізі – заңға деген құрмет, қоғамдық тәртіп және азаматтардың бір-бірінің құқығына жауапкершілікпен қарауы.

Сондықтан Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Заң және тәртіп» қағидатын ел дамуының маңызды басымдығы ретінде белгілеуі – уақыт талабынан туындаған стратегиялық шешім.

Президенттің пайымынша, заң мен қоғамдық тәртіп қатаң сақталмайынша, жүргізіліп жатқан реформалардың нәтижесі де толық болмайды. Өйткені кез келген өзгерістің тұрақты болуы үшін ең алдымен қоғамда ортақ ереже мен оған деген құрмет қалыптасуы қажет.

Заң – жазалау құралы ғана емес

«Заң және тәртіп» деген ұғымды тек полиция, айыппұл немесе қылмыстық жауапкершілікпен байланыстыру дұрыс емес.

Шын мәнінде, заң – ең алдымен азаматтың құқығын қорғайтын кепілдік.

Адам көшеде қауіпсіз жүруді, өз мүлкінің қорғалуын, баласының мектепке алаңсыз баруын, кәсіпкердің заңды түрде жұмыс істеуін қалайды. Мемлекеттік қызметкер өз шешімінің заң талаптарына сәйкес қабылданғанын білуі тиіс. Ал қоғамдағы әрбір азамат өз құқығымен қатар, өз міндетін де түсінгені маңызды.

Демек, заң үстемдігі – мемлекет пен азамат арасындағы сенімнің негізі.

Президент те заңды азаматтарды қорғаудың, құқықтық мәдениетті арттырудың және қоғамда жауапкершілік қалыптастырудың маңызын бірнеше рет атап өтті. «Заң және тәртіп» қағидаты мемлекеттік органдарға ғана емес, бүкіл қоғамға ортақ міндет ретінде қарастырылады.

Тәртіп бар жерде – мүмкіндік бар

Қоғамдық тәртіптің маңызын күнделікті өмірден көруге болады.

Жол қозғалысы ережесін сақтайтын жүргізуші тек айыппұлдан құтылу үшін емес, өз өмірі мен өзгенің қауіпсіздігі үшін жауапкершілік танытады.

Қоқысты белгіленбеген жерге тастамау – қоршаған ортаға деген құрмет.

Бөтеннің мүлкіне қол сұқпау – құқықтық мәдениеттің көрінісі.

Салық төлеу – мемлекеттің дамуына қосылған үлес.

Ал жемқорлыққа жол бермеу – қоғамдағы әділет қағидатын қорғау.

Осы қарапайым әрекеттердің жиынтығы қоғамдық мәдениетті қалыптастырады.

Сондықтан тәртіп – жоғарыдан ғана талап етілетін ұғым емес. Ол әр адамның күнделікті таңдауларынан басталады.

Заң бәріне ортақ болғанда ғана әділет орнығады

Әділетті қоғамның басты өлшемдерінің бірі – заң алдында бәрінің тең болуы.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Заң мен Тәртіп» қағидатын заң алдында азаматтардың теңдігімен тікелей байланыстырады. Бұл – қоғамда адамның лауазымына, әлеуметтік жағдайына немесе басқа да ерекшеліктеріне қарамастан, заң талаптары ортақ болуы керек деген сөз.

Мұның әлеуметтік маңызы өте зор.

Егер азамат заңның барлығына бірдей қолданылатынына сенсе, оның мемлекетке деген сенімі артады. Ал мемлекетке сенім – қоғамдық тұрақтылықтың маңызды факторы.

Керісінше, «біреуге болады, біреуге болмайды» деген түсінік қалыптасса, заңға деген құрмет әлсірейді. Бұл құқықтық нигилизмге, яғни заң талаптарын елемеуге алып келуі мүмкін.

Сондықтан заң үстемдігі – тек құқық қорғау органдарының жұмысы емес, бүкіл мемлекеттік басқару жүйесінің және азаматтық қоғамның ортақ жауапкершілігі.

Заң және тәртіп – экономикалық дамудың да шарты

Бұл қағидаттың экономикалық маңызы да бар.

Кәсіпкер өз бизнесінің қорғалғанына сенген жерде инвестиция салуға, жұмыс орындарын ашуға және ұзақ мерзімді жоспар құруға дайын болады.

Ал қоғамда тәртіп орныққан кезде мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыру, инфрақұрылым салу, жаңа өндірістер ашу және әлеуметтік жобаларды іске асыру жеңілдейді.

Яғни заң үстемдігі – тек қауіпсіздік мәселесі емес. Ол экономикалық өсімнің де институционалдық негізі.

Президенттің «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Жолдауында бұл бағыттардың өзара байланыста қарастырылуы да сондықтан. Мемлекет басшысы қоғам заң мен тәртіпке, білімге және прагматизмге сүйенген жағдайда ғана тұрақты дамуға мүмкіндік болатынын атап өтті.

Тәртіпті қоғамды тек мемлекеттік орган қалыптастырмайды

«Заң және тәртіп» қағидатының ең маңызды ерекшелігі – оның тек жазалау шараларына негізделмеуі.

Қоғам заңды қорқыныштан емес, саналы түрде сақтайтын деңгейге жетуі керек.

Бұл тәрбие отбасынан басталады. Мектепте жалғасады. Қоғамдық ортада қалыптасады. Мемлекеттік органдардың әділ әрі ашық жұмысымен нығаяды.

Президент те құқықтық мәдениетті ерте жастан қалыптастырудың маңызын атап, жас ұрпақтың бойына тәртіп, жауапкершілік және «Адал азамат» құндылықтарын сіңіру қажеттігіне назар аударды.

Демек, заңға құрмет – бір күнде қалыптасатын қасиет емес. Бұл – қоғамдық мәдениеттің көрсеткіші.

«Заң және тәртіп» – болашаққа жасалған таңдау

Қазақстан бүгінде жаңғыру мен даму кезеңінен өтіп жатыр. Мұндай уақытта қоғамға тек жаңа заңдар мен реформалар ғана емес, сол өзгерістерді жүзеге асыратын жаңа қоғамдық мәдениет қажет.

Заңды құрметтейтін азамат, жауапкершілікті мемлекеттік қызметші, адал кәсіпкер, тәртіпті жүргізуші, қоғамдық ортаға ұқыпты қарайтын тұрғын – барлығы бір мақсатқа қызмет етеді.

Ол мақсат – қауіпсіз, әділетті және тұрақты Қазақстан құру.

Мемлекет басшысының «Заң және тәртіп» қағидатына басымдық беруі де осы тұрғыдан маңызды. Президент атап өткендей, заң мен тәртіптің үстемдігі – Әділетті Қазақстанды құрудың басты шарттарының бірі.

Сондықтан «Заң және тәртіп» – ұран ғана емес. Бұл – мемлекетті басқару тәсілі, азаматтың жауапкершілігі және қоғамның ортақ мәдениеті.

Заңды сақтау – біреуден қорқу емес.

Заңды сақтау – өз құқығыңды қорғау.

Тәртіпті сақтау – біреуге кедергі келтірмеу ғана емес.

Тәртіпті сақтау – өзіңнен кейінгі адамға қауіпсіз әрі әділетті қоғам қалдыру.

Ал заңға құрмет пен тәртіп күнделікті өмірдің қалыпты нормасына айналған кезде ғана Әділетті Қазақстан идеясы нақты мазмұнға ие болады.